„Sekretny Element Zapłonu” — o afekcie, energii i napięciach współczesności

W dniach 6–9 sierpnia 2026 roku w Sokołowsku odbędzie się kolejna edycja festiwalu Sanatorium Dźwięku, organizowanego od 12 lat przez Fundację Sztuki Współczesnej In Situ  — jednego z najważniejszych europejskich wydarzeń poświęconych muzyce eksperymentalnej, sztuce dźwięku i praktykom performatywnym. Odsłona festiwalu realizowana będzie pod hasłem „Sekretny Element Zapłonu / Secret Element of Combustion”.

Motyw przewodni koncentruje się wokół pojęcia afektu rozumianego jako impuls zdolny uruchamiać gwałtowne procesy emocjonalne, społeczne i kulturowe. „Sekretny Element Zapłonu” staje się metaforą niewielkiego ładunku, który — choć często niemal niewidoczny — może prowadzić do wybuchu napięć, przemian i stanów granicznych. Program festiwalu podejmuje refleksję nad współczesnością funkcjonującą w stanie permanentnego pobudzenia, kumulującego się napięcia i ciągłego trwania na granicy rozładowania.

Dzisiejszy świat coraz wyraźniej ujawnia, że emocje stały się jednym z podstawowych zasobów współczesnych systemów społecznych, politycznych i ekonomicznych. Afekty są zarządzane, reprodukowane i przetwarzane przez media, technologie i algorytmy komunikacyjne, stając się paliwem zbiorowych reakcji, napięć i podziałów. Sanatorium Dźwięku podejmuje próbę przełożenia tych procesów na język dźwięku, performansu i doświadczenia cielesnego.

— „Interesuje nas moment, w którym pasje rozgrzewają się do punktu zapłonu, napięcia narastają aż do granic wypalenia, a żar staje się motorem przełomu. Ten moment przejścia nie musi prowadzić do rozwiązania, ale zawsze pozostawia ślad. Tegoroczny program koncentruje się wokół prac, które traktują dźwięk nie jako ilustrację emocji, lecz jako realną siłę działającą na ciało, percepcję i przestrzeń. Intensywność tych praktyk spotyka się z recepcją odbiorcy — z jego gotowością, napięciem i głodem doświadczenia. Publiczność nie jest tu jedynie adresatem: przez swój stan emocjonalny i cielesny zasila oraz inspiruje twórców” — mówi Robert Piotrowicz, dyrektor artystyczny festiwalu.

Ważnym kontekstem ideowym edycji pozostaje refleksja nad nadmiarem energii i jej wydatkowaniem — nad tym, w jaki sposób jednostki i wspólnoty spalają się w intensywności własnych pragnień, lęków i napięć. Nie chodzi tu jednak o afirmację destrukcji ani o romantyzowanie kryzysu. „Sekretny Element Zapłonu” opisuje raczej punkt krytyczny, w którym ładunek afektów, nie znajdując ujścia, staje się niebezpiecznie bliski samozapłonu.

Program festiwalu tworzą artyści reprezentujący różne strategie pracy z intensywnością, cielesnością i materią dźwięku. Nie jest to zestawienie funkcjonujące w obrębie jednej estetyki, lecz wielowymiarowa mapa praktyk, w których dźwięk staje się przestrzenią doświadczenia — fizycznego, technologicznego i społecznego. Koncerty, performanse i instalacje tej edycji traktują dźwięk nie tylko jako formę artystyczną, ale jako zdarzenie: sytuację, w której ciało, przestrzeń, czas i publiczność zostają włączone w pole wspólnego napięcia.

Jednym z centralnych punktów programu będzie występ Robina Foxa, którego immersyjne realizacje wykorzystujące światło, lasery i dźwięk redefiniują relacje pomiędzy przestrzenią a percepcją. Jego prace tworzą środowiska, w których odbiorca znajduje się bezpośrednio wewnątrz pola częstotliwości, ruchu i napięcia.

W programie pojawi się również Rashad Becker, którego twórczość redefiniuje współczesne myślenie o syntezie i strukturze dźwięku. Becker traktuje technologię nie jako narzędzie efektu, lecz jako medium organizowania napięcia, przestrzeni i intensywności brzmienia.

Szczególnym wydarzeniem festiwalu będzie prezentacja kolektywu GAMUT INC, znanego z pracy z komputerowo sterowanymi organami piszczałkowymi. Artyści redefiniują historyczny instrument sakralny jako współczesny system algorytmicznej artykulacji, przenosząc organy w obszar nowej fizyczności dźwięku i architektonicznej precyzji.

Specjalnie na potrzeby tego projektu rozdzieliliśmy, zwykle pracujących w duecie Guro Moe i Havarda Skaseta, którzy zaprezentują swoje wysycone oblicza w solowych performansach. Zwrócimy największą uwagę na intensywność tej dwójki wyjątkowych artystów, których głównym narzędziem pracy jest pasja, energia i przestrzen ktora sie posługują. 

Ważnym elementem edycji będzie także projekt Miłosza Kędry, wykorzystującego własnoręcznie skonstruowany portatyw — przenośny instrument organowy funkcjonujący poza kontekstem sakralnym i instytucjonalnym.

Energię repetycji, transu i fizycznej intensywności brzmienia wniesie Artur Rumiński, natomiast działania Elvin Brandhi rozszerzą program o obszary głosu, performansu, języka i cielesnej ekspresji dźwięku.

Sanatorium Dźwięku 2026 nie proponuje jednej dominującej estetyki. Zaproszonych artystów łączy jednak wspólna praca z intensywnością — syntetyczną, instrumentalną, cielesną i społeczną. Festiwal staje się dzięki temu laboratorium napięć, w którym dźwięk nie pełni wyłącznie funkcji estetycznej, lecz staje się narzędziem uruchamiania i rozpoznawania współczesnych stanów emocjonalnych, percepcyjnych i egzystencjalnych.

Program ponownie realizowany będzie we współpracy z Biurem Dźwięku Katowice, z którym od lat rozwijany jest wspólny program poświęcony eksperymentalnym praktykom dźwiękowym i współczesnym formom prezentacji muzyki. Tegoroczne pasmo obejmie koncerty, performanse oraz panele dyskusyjne.

Osobnym punktem programu będzie seria działań upamiętniających Gerarda Lebika, cenionego muzyka, artystę dźwiękowego i wieloletniego kuratora festiwalu, który zmarł pod koniec ubiegłego  roku. Wydarzenia te koncentrować się będą wokół dorobku fonograficznego Lebika, a także spróbują sproblematyzować to, w jaki sposób współtwórca Sanatorium Dźwięku słuchał otaczającego go świata.

W festiwalu wezmą udział się również: Aya Metwalli, LOUFR, Nur, Qba Janicki, softchaos, Sonar System, wræżlivøść (Kamil Piotrowicz) x Tymek Papior, Zofia Hołubowska, Lefur, Michał Jurgielewicz, Sholto Dobie, PLK oraz Daniel Muzyczuk,  Olga Drenda, Przemysław Wielgosz, Paweł Szroniak. Ich praktyki wzbogacą program imprezy o nowe perspektywy związane z eksperymentalnymi formami kompozycji, improwizacji, performansu, sztuki dźwięku i działań audiowizualnych oraz dyskusji.